"Stoel" is "chaise" in het Frans, en het woord "chaise" is op zijn beurt afkomstig van het Latijnse "cathedra". "Chaise" is afgeleid van "chaire", wat een leraarsstoel met armleuningen was. De "r" werd vervangen door een "s" ; de armleuningen werden verwijderd, waarna de stoel een dagelijks gebruiksvoorwerp werd.

De stoel dient in de eerste plaats om op te zitten, maar heeft mettertijd ook andere functies gekregen, want de mens kreeg geleidelijk andere zitbehoeften…

Toch heeft hij altijd het lichaamsgewicht ondersteund, los van alle modetrends en culturele gewoonten. Er is echter één probleem dat nog altijd niet opgelost is: de druk op het bekken. Dat laat vermoeden dat de perfecte stoel nog steeds niet is uitgevonden...

Waaruit bestaat een klassieke stoel?

Een gewone stoel heeft meestal 4 poten en wordt soms versterkt met een verbindingsstuk. Boven het onderstel komt de zitting, die 45 tot 55 cm diep kan zijn. Dan komt de rugleuning. Die kan gevuld zijn of hol zijn, en zelfs uitlopen in armleuningen.

Andere tijden, andere vormen... De stoel was aanvankelijk het voorrecht van de "high society", maar werd nadien omgevormd tot achtereenvolgens gebruiksvoorwerp en kunstwerk. Vandaag is hij een vast onderdeel van ons dagelijks leven en moet hij zich zelfs (letterlijk en figuurlijk) plooien naar de grillen van de designwereld!

Het X-vormige vouwstoeltje

Is een erfenis uit de oudheid en staat symbool voor luxe. Dit type vouwstoeltje was zeer populair in de middeleeuwen, omdat je je er makkelijk mee kon verplaatsen. Nadien werden er een rugleuning en armleuningen aan toegevoegd.

De klismos

Het basisprincipe van de klismos is de boogvorm. De poten zijn gebogen, de rugleuning is rond. De klismos was de eerste stoel die aangepast was aan het menselijk lichaam. Je kon er op een comfortabele en natuurlijke manier op zitten. Soms werd hij versierd met dierenhuiden, voor extra comfort.

De renaissance brengt vernieuwing

Het krukje en de bank waren lange tijd de belangrijkste zitmeubelen. Tijdens de renaissance komt er een heel vernieuwingsproces op gang: er worden verschillende soorten materialen gebruikt, en ook gebogen vormen worden populair. Hoewel de algemene structuur van de stoel niet verandert, maakt de houtbewerking wel zachtere lijnen mogelijk. De armleuningen en de voeten zijn gewelfd, en de dwarslatten worden dunner. Bovendien wordt notenhout de favoriete houtsoort, terwijl eikenhout heeft afgedaan. Ook stoffen doen hun intrede, laten we dat niet vergeten. De stoel wordt voortaan overtrokken en krijgt soms een kussen. Laken of fluweel worden gevuld met paardenhaar, om meer zitcomfort te bieden. Rond de 19de eeuw verschijnen de eerste gestoffeerde en gestikte bekledingen.

Maar waarom al die veranderingen in zo korte tijd? Wel, door de mode en de nieuwe functies die de stoel ondertussen heeft gekregen!
De dames dragen steeds ruimere jurken, dus moeten de stoelen een grotere zitting krijgen. Dan verschijnt de "vertugadin" op het toneel, een kussentje dat onder de jurk werd gestopt om ze meer volume te geven. Ook deze uitvinding beïnvloedt de vorm van de zitting en de rugleuning.
En hoe zit het met de functie van de stoel? Wel, de dames gebruikten hem om te keuvelen, de heren om te kaarten (een voorrecht van het mannelijke geslacht trouwens). En iedereen ging er graag op zitten om zich te verwarmen aan het haardvuur…

Het industriële tijdperk

In de 19de eeuw is de stoel geen machtssymbool meer. Vandaar de nood aan massale productie tegen een lagere kostprijs. De industriële revolutie brengt allerlei esthetische en technische veranderingen mee, onder meer stoelen met vering.

De techniek van in stoom gebogen hout

In 1830 ontwikkelt Michael Thonet de techniek van in stoom gebogen hout. Alle elementen zijn gestructureerd en de lijnen uitgepuurd. Vandaag blijft deze stoel nog altijd één van de populairste. Hij wordt nog steeds geproduceerd en kan zelfs vervaardigd worden in kunststof.

Design doet zijn intrede...

In de 20ste eeuw groeit de opvatting dat iedereen een comfortabel bestaan moet kunnen leiden. De industrie en de ambachtssector beginnen meubilair te fabriceren. Designers en architecten ontwerpen en experimenteren er lustig op los. Er worden nieuwe stoelmodellen gelanceerd, met uitgepuurde, gestructureerde vormen, en er worden ook andere materialen gebruikt. Alles kan!

Enkele voorbeelden

In 1917 ontwerpt Gerrit Rietvelt de "Red and Blue Chair". Deze stoel wordt vervaardigd in hout en beschilderd à la Mondriaan. Marcel Breuer ontwerpt in 1926 de "Wassili"-stoel, met stalen buizen en lederen banden. Bogen en tegenbogen: dat vat perfect de stoel "39°" samen van Alvar Aalto. De "LCW"-stoel wordt in 1945 gecreëerd door Charles en Ray Eames. Hij dankt zijn soepele lijnen aan het gebruik van gegoten kunststof.

Stoelen die geschiedenis hebben geschreven

Bijna elk tijdperk kan getypeerd worden aan de hand van een stoel. De renaissance was een sleutelperiode voor vernieuwing, terwijl het industriële tijdperk meer comfort inluidde.

	Klismos: Het basisprincipe van de klismos is de boogvorm. De poten zijn gewelfd, de rugleuning is rond. De klismos was de eerste stoel die aangepast was aan het menselijk lichaam.
	‘Ployant’ of ‘Pliant’: X-vormige vouwstoel.

‘Chaire‘ (lett. Erestoel) : Deze stoel werd gebruikt van de oudheid tot de middeleeuwen en stond symbool voor gezag. De oudste modellen waren van steen of metaal.

Krukje: Was vroeger rechthoekig, maar werd in de loop van de jaren rond.

	‘Chauffeuse’: Lage fauteuil die in de 16de eeuw zeer geliefd was om te relaxen of te keuvelen bij het haardvuur.
	‘Caquetoire’: Kleine stoel die in de 16de eeuw sterk in de mode was. Vrouwen gebruikten hem om gezellig te babbelen, vandaar lett. ‘Babbelstoel’. Het is één van de eerste stoelen met een hellende rugleuning.

‘Chaise à vertugadin’ (lett. Hoepelrokstoel):

Stoel met lage rugleuning, speciaal gemaakt voor dames met een hoepelrok.

	‘Chaise « à la capucine »’ (lett. Capucinessenstoel): Stoel van gebogen hout en met een zitting uit biezen of stro. Hij dankt zijn naam aan de zusters capucinessen, die zich in de 17de eeuw in Parijs vestigden.
	‘Faudesteuil’: Ceremoniële stoel voor edellieden, die gebruikt werd tot halfweg de 17de eeuw.

‘Chaise de commodité’:

Stoel met een plankje op één van de armleuningen, om het schrijven te vergemakkelijken.

‘Chaise « à la reine » ‘ (lett. Koninginnestoel): Was zeer populair tijdens het bewind van Lodewijk XV. Bestond uit een rechte rugleuning en een gevulde zitting.

‘Fumeuse’ (lett. Rokersstoel):

Model dat speciaal ontworpen werd om gezelschapsspellen te doen of te volgen. Deze gevoerde stoel heeft een rugleuning met vakjes om tabak, pijpen en andere rookaccessoires in op te bergen.

‘Duchesse’: Is de oude benaming voor Chaise-longue of ligstoel. Was rond 1745 bijzonder in trek.

‘Chaise à l’officier ‘ (lett. Officiersstoel):

Stoel zonder armleuningen, maar met stijlen, zodat een man in uniform erop kon zitten.

‘Chaise percée’ (lett. Postoel): Toiletstoel met afneembaar deksel, wordt vooral gebruikt in ziekenhuizen.

Draagstoel: Stoel waarin één of meer personen gedragen konden worden. Hij bestond uit een cabine waaraan lange stokken waren bevestigd.

	Schommelstoel: Stoel waarmee je kunt schommelen, dankzij het gebogen onderstel.
	‘Voyeuse’: Gestoffeerde stoel zonder armsteunen. Werd ontworpen in Frankrijk, in het midden van de 18de eeuw. Aan de bovenkant van de rugleuning bevond zich een ‘accoudoir’ of armleuning waarop de mannen konden leunen terwijl ze een spelletje kaart volgden. Ze gingen er schrijlings op zitten.